Martinus Nijhoff (L’Aia, 20 aprile 1894 – 26 gennaio 1953) è stato un poeta, scrittore, drammaturgo e saggista olandese, tra le figure più significative della letteratura dei Paesi Bassi nella prima metà del Novecento.
Esordì nel 1916 con la raccolta Il passeggiatore (De wandelaar), caratterizzata da un linguaggio originale e da influssi simbolisti, decadenti ed espressionisti, che lo imposero subito all’attenzione della critica. Con Forme (Vormen, 1924) sviluppò uno stile più libero e articolato, affrontando tematiche legate all’adolescenza e ampliando la riflessione verso questioni esistenziali e filosofiche, approfondite anche nella prosa di La penna sulla carta (De pen op papier, 1926).
La raccolta Nuove poesie (Nieuwe gedichten, 1934) segna una svolta, in cui i sentimenti individuali si confrontano con la realtà sociale e collettiva. In essa spicca il poema Awater, considerato uno dei suoi capolavori, dove si fondono in modo magistrale dimensione fantastica e reale. Questa tensione tra complessità della visione esistenziale e religiosa e ricerca di una grande semplicità espressiva emerge anche in opere successive come L’ora U (Het uur U, 1937/1941), tra le più rappresentative della sua produzione.
Nijhoff si distinse inoltre come drammaturgo, autore del dramma liturgico Il bosco sacro (Het heilig hout, 1950), e come raffinato traduttore, portando in olandese autori come Euripide, Shakespeare, Gide ed Eliot. La sua opera complessiva testimonia un costante equilibrio tra profondità intellettuale e chiarezza formale, rendendolo una figura centrale nella poesia europea del suo tempo.
Potete trovare le opere di Nijhoff nella pagina dedicata all'autore. Riportiamo qui alcune poesie tratte da La canzone delle api stolte e altre poesie.
Het lied der dwaze bijen
Een geur van hoger honing
verbitterde de bloemen,
een geur van hoger honing
verdreef ons uit de woning.
Die geur en een zacht zoemen
in het azuur bevrozen,
die geur en een zacht zoemen,
een steeds herhaald niet-noemen,
ried ons, ach roekelozen,
de tuinen op te geven,
riep ons, ach roekelozen,
naar raadselige rozen.
Ver van ons volk en leven
zijn wij naar avonturen
ver van ons volk en leven
jubelend voortgedreven.
Niemand kan van nature
zijn hartstocht onderbreken,
niemand kan van nature
in lijve de dood verduren.
Steeds heviger bezweken,
steeds helderder doorschenen,
steeds heviger bezweken
naar het ontwijkend teken,
stegen wij en verdwenen,
ontvoerd, ontlijfd, ontzworven,
stegen wij en verdwenen
als glinsteringen henen. –
Het sneeuwt, wij zijn gestorven,
huiswaarts omlaag gedwereld,
het sneeuwt, wij zijn gestorven,
het sneeuwt tussen de korven.
Nieuwe gedichten
La canzone delle api stolte
Profumo di alto miele
rendeva amari i fiori,
profumo di alto miele
ci cacciò dalle arnie.
Quel profumo e un sussurro
gelato nell’azzurro,
quel profumo e un sussurro
– una voce iterata –
ci invitò, oh incoscienti!,
a lasciare i giardini,
ci chiamò, oh incoscienti!,
verso arcane rose.
Via dalle nostre genti
ci spinse all’avventura,
via dalle nostre genti,
con animo fremente.
Nessuno per natura
può domare il suo ardore,
nessuno per natura
tollerare la morte.
Sempre più affascinate
da un chiarore più vivo,
sempre più trascinate
verso il segno elusivo,
salimmo e scomparimmo
perdendo corpi e sensi,
salimmo e scomparimmo
come lampeggiamenti.
Nevica, siamo morte,
giù in basso turbinate,
nevica, siamo morte,
nevica tra le arnie.
Nuove poesie
De wandelaar
Mijn eenzaam leven wandelt in de straten,
Langs een landschap of tusschen kamerwanden.
er stroomt geen bloed meer door mijn doode handen,
Stil heeft mijn hart de daden sterven laten.
Kloosterling uit den tijd der Carolingen,
Zit ik met ernstig Vlaamsch gelaat voor ’t raam;
Zie menschen op een zonnig grasveld gaan,
En hoor matrozen langs de kaden zingen.
Kunstenaar uit den tijd der Renaissance,
Teeken ik ’s nachts den glimlach van een vrouw,
Of buig me over een spiegel en beschouw
Van de eigen oogen het ontzaglijk glanzen.
Een dichter uit den tijd van Baudelaire,
– Daags tusschen boeken, ’s nachts in een café –
Vloek ik mijn liefde en dans als Salomé.
De wereld heeft haar weelde en haar misère.
Toeschouwer ben ik uit een hoogen toren,
een ruimte scheidt mij van de wereld af,
die ’k kleiner zie en als van heel ver-af,
en die ik niet aanraken kan en hooren.
Toen zich mijn handen tot geen daad meer hieven,
Zagen mijn oogen kalm de dingen aan:
Een stoet van beelden zag ik langs mij gaan,
Stil mozaïekspel zonder perspectieven.
De wandelaar
L’errante
La mia vita va sola per le strade
o in mezzo alla natura o in una stanza.
Nelle mie mani morte non c’è sangue;
è morto il cuore ed ogni cosa langue.
Fraticello nei tempi del gran Carlo,
sono un Fiammingo austero alla finestra;
di marinai sul molo ascolto il canto;
su verdi prati aprichi va la gente.
Pittore ai tempi del Rinascimento,
traccio di notte il riso di una donna
o mi guardo allo specchio e vi contemplo
l’incredibile luce dei miei occhi.
Poeta nell'età di Baudelaire,
– di dì tra i libri, la notte al caffè –
disamorato danzo. Salomé.
Sulla terra c'è il lusso e la miseria.
Da sopra un’alta torre guardo in basso:
dal mondo una distanza mi separa
e lo vedo minuto, assai lontano,
e non lo posso udire né toccare.
Sereni gli occhi mirano le cose
mentre le mani pendono inattive:
di forme va una lunga carovana,
caleidoscopio senza prospettive.
L’errante
Het kind en ik
Ik zou een dag uit vissen,
ik voelde mij moedeloos.
Ik maakte tussen de lissen
met de hand een wak in het kroos.
Er steeg licht op van beneden
uit de zwarte spiegelgrond.
Ik zag een tuin onbetreden
en een kind dat daar stond.
Het stond aan zijn schrijftafel
te schrijven op een lei.
Het woord onder de griffel
herkende ik, was van mij.
Maar toen heeft het geschreven,
zonder haast en zonder schroom,
al wat ik van mijn leven
nog nooit te schrijven droom.
En telkens als ik even
knikte dat ik het wist,
liet hij het water beven
en het werd uitgewist.
Nieuwe gedichten
Il bimbo e io
Un giorno andai a pesca,
mi sentivo un po’ triste.
con le mani scostai
i giunchi del laghetto.
Salì luce dal nero
fondale luccicante
e vidi un bel giardino
e dentro un bambinetto.
Seduto nel suo banco,
con una lavagnetta,
scriveva e le parole,
m’accorsi, erano mie.
Quel bimbo scrisse allora
senza fretta e timore
ciò ch’io spero di scrivere
finché duri la vita.
e allorquando annuivo
per dire che sapevo,
muoveva un poco l’acqua
e lo scritto spariva.
Nuove poesie